Những chuyện bên lề
Ngày “Trăng rằm trăng tròn”

Trịnh Nhật

Sau hai năm có lẻ, cho ra đời cuốn sách đầu lòng “Anh-Việt đề huề: Tôi học tiếng nước tôi” vào tháng 7.2010, thì sau cùng tôi cũng đã vượt cạn sinh thêm một đứa con tinh thần nữa lấy giấy khai sinh là “Ngôn ngữ và Dịch thuật: Trăng đến rằm trăng tròn”, một tuyển tập những bài viết của hơn một thập kỉ qua.  Đứa con mọn đã được trình diện bà con cô bác trong Cộng đồng Người Việt Sydney buổi trưa ngày Thứ Bẩy,18 tháng 8, 2012 tại Thư viện Whitlam, Cabramatta.

Khác với lần ra mắt sách trước đây, ngày ra mắt sách lần này đã không được quảng bá rầm rộ, một phần cũng vì thiếu bài phỏng vấn tác giả đăng trên báo Văn Nghệ Tuần Báo, như Phan Bách lần trước đã thực hiện cho Đài SBS. Lí do cũng vì các kí giả, phát thanh viên của SBS Tiếng Việt, đang bận rộn vì nhiều chuyện khác, trong đó có việc thay đổi nhân sự, sắp xếp lại chương trình dưới sự lèo lái của tân Trưởng Ban là Quốc Vinh, người bạn trẻ (nguyên sinh viên tốt nghiệp Đại-học ngành thông-phiên-dịch) từ Luân Đôn về, sau 15 năm luân lạc, làm việc toàn thời với Ban Việt Ngữ Đài BBC, bên phía trời Âu–là nơi tôi cũng có hơn một lần thu thập kinh nghiệm dịch thuật phát thanh về Việt Nam, qua hợp đồng ngắn hạn 3 năm, vào những năm cuối 1979-82. Nói là không được quảng bá rầm rộ chứ, Quốc Vinh (người đã được tôi làm ‘referee’ giới thiệu thêm, sau khi anh được tuyển chọn, lên đường sang làm BBC), cũng ‘cử’ nữ phát thanh viên mới, có giọng Bắc trước 75, trong sáng, tươi mát, dễ cảm của Đài là Tuyết Lê phỏng vấn tôi đôi điều bẩy chuyện trong đó có: (1) chuyện nghề làm thông ngôn có được đãi ngộ xứng đáng không, hay bị trả giá ‘bèo’, có khi lại còn bị thân chủ coi thường; (2) tiếng Việt ngày nay, nổi trôi theo mệnh nước, sẽ đi về đâu? Nhà ngôn ngữ quan niệm thế nào… thì mới được gọi là “trăng đến rằm trăng tròn”.

Gần ngày ra mắt sách, tôi phải thường xuyên đến Nhà In ‘Bamboo Printing’ của Trần Giác (nguyên học viên tiếng Anh ‘Survival English’ với tôi tại East Hill Hostel, 1978)  ở Mt. Pritchard để chỉnh sửa những phần linh tinh, lặt vặt cho bài vở được nhất quán (consistent): từ kiểu chữ nghiêng, chữ ngả đến chữ in, chữ hoa, chữ thường… đến dấu nháy đơn, dấu nháy kép …lỗi chính tả… Ôi! Thôi thì trăm thứ bà dằn.  Cũng phải kể đến vùi đầu lục lọi đi tìm, chọn lại rồi ‘scanned’ ra những hình ảnh thích hợp để đưa vào cho đúng nơi, đúng chỗ trong cuốn sách, với sự giúp sức kiên trì của ‘graphic designer’ nhà in, là cháu Josii Đỗ, hầu như lúc nào cũng giữ được bản chất “cool, calm, and collected”.  Những việc làm như thế nhất định là phải tốn thời gian, mệt tâm trí, và không phải lúc nào cũng thành công, hài lòng.

Phần chỉnh sửa, ráp hình gần như hoàn tất thì tôi lại phải chuẩn bị đi chuyến du thuyền (pleasure cruise) của P&O, dự trù 10 ngày lênh đênh trên sóng nước tới Vanuatu và New Caledonia trong vùng biển Nam Thái Bình Dương (South Pacific), do bà xã Anh Thư đã đặt chỗ trước, với tổng cộng giá vé, kể cả tiền bảo hiểm khoảng hơn $1800, cho cả 2 vợ chồng.

Trong thời gian sắp lên đường thì lại có người bạn Lê Đức Phụng, Giáo sư Toán trong dòng chính (mainstream), hồi hưu, từ Brisbane xuống chơi, tá túc vài ngày, nên trước khi lên tàu ‘Pacific Jewel’, tôi phải nhờ ông bạn hiền này lại nhà in hoàn tất những gì còn sót lại giờ chót. Lúc chúng tôi đi rồi, anh bạn phương xa có lòng, có đức (‘Đức’ để ‘Phụng sự’ mà!) cũng còn phải lo mua tem, dán tem gửi thư mời dựa trên danh sách những thân hữu trong cộng đồng xin được của Giáo sư Hồ Đình Chữ, lưu lại từ ngày ông ra mắt sách của ông từ mấy năm trước. Trích lục ra những địa chỉ khách mời, ‘updated’ lại, thì chỉ còn được 44 cái.

Ngày tôi về, xế trưa 14 tháng 8,  tàu cập bến Wharf 5, ở Hickson Road, gần Harbour Bridge, Sydney, với 2 va-li và mấy túi xách tay, vợ chồng đón ‘taxi’, giữa giờ ‘cao điểm’, đông xe chạy trong thành phố… trước khi xe chạy qua ngả Motor Way M5, về nhà ở Casula, trả $110 tiền ‘taxi’, trong đó có cả $4.40 tiền thu phí (toll way) nữa.

Ngày Ra Mắt Sách (RMS) như vậy chỉ còn chưa đầy 4 ngày phù du để chuẩn bị. Tôi đã phải làm những gì? Này nhé! Vội vã gửi kịp một số ít thư mời qua bưu điện, trong đó có Bác sĩ Trần Thanh Sơn và Chị Trần Thu Nương… còn lại thì lái xe vòng vòng… đi bộ… mang thư tận tay, đưa thư tận nhà. Trong số những người đó phải kể là có Bác Trần Thiện Hiếu, Anh Lê Văn Ngọc và Chị Huyến, Anh Nguyễn Vy Túy, (Chủ Nhiệm/Chủ Bút báo VNTB), Anh Philip Coen (Hoàng Bá Công), Chị Trần thị Trọng (Nguyên dạy Toán và Điều hợp viên Trường dạy Việt Ngữ Thứ Bảy), Nữ Nghệ sĩ Đăng Lan… và còn ai nữa? Riêng Giáo sư Tiến sĩ Toán học Trần Thạnh, Đại học New South Wales (Hội Trưởng Hội Cựu Học sinh Pétrus Ký), và Dược sĩ Tiến sĩ Huỳnh Long Vân (Chủ Bút Tập san “Nghiên cứu Văn hóa Đồng Nai-Cửu Long” tại Sydney), và MC Ngọc Hân (giọng miền Nam hay, chuẩn) người đẹp, trẻ mãi không già… có khả năng ‘đánh gục’ ngã thời gian nằm sõng xoài dưới đất, là do tôi nhờ Luật sư Lưu Tường Quang mời dùm.

Tất nhiên, tôi cũng không quên được Nhạc sĩ Lão thành Xuân Tiên và Bác gái, nên đã điện thoại gọi trước, nhưng hai bác nay tuổi hạc đã cao, trên 90 tuổi… trả lời không tham dự được.

Ngoài sự hiện diện của đồng hương Úc Châu, còn có Giáo sư Trương Bổn Tài và Chị Vĩnh Thanh Thảo từ California, Hoa-kỳ đến Úc nói chuyện về “Tiếng Việt, Sử Việt và Người Việt Tự Do của Thế Kỷ” cũng tại Thư Viện Whitllam, nhưng ở dưới nhà, sau 3 giờ chiều, nên cũng ghé lại chung vui trước cùng mọi người. Sở dĩ có Gs Trương Bổn Tài, bút hiệu là Trương Như Thường, tham dự là do sự giới thiệu của anh Hùng (Nhân viên Công đoàn Úc), có tên ‘nickname’ quen thuộc gọi vui đùa trong nhóm bạn bè là Hùng ‘bô lão’ (‘chết’ tên do cô Anh Thư nhà tôi đặt cho từ lâu, mà anh thích), vì trong quá khứ có thời kì anh làm việc phục vụ cho các vị cao niên trong cộng đồng.

Những thành phần thân quen tham dự phải kể đến nhóm cựu học sinh Trưng Vương Sài Gòn, nhóm thông ngôn/phiên dịch viên, hai chị sinh viên học tôi chứng chỉ cuối cho bằng Cử Nhân (Thông ngôn&Phiên dịch), một số các nhân viên làm việc trong cộng đồng, cùng là những người nghe biết qua đài phát thanh SBS tiếng Việt. Lại còn có những người đến tham dự là những học viên người Việt học lớp tiếng Anh buổi sáng hôm đó, chưa kể những người đến là do ông Noel Willis, Outreach Services Librarian-NESB Communities (Quản thủ Thư viện chuyên lo các Dịch vụ ‘Nới vòng tay lớn’ đến các Cộng đồng Sắc tộc mà tiếng Anh không phải tiếng Mẹ đẻ), đã thông báo cho họ biết về buổi lễ RMS qua điện thư. Các bạn trong ‘Nhóm Ngũ Nhân Bang’ (The Gang Of Five), ‘bạn nhậu’ ở Burwood, và hai bạn trong Nhóm ‘Beverly Hills Tennis Group’ của tôi cũng không quản ngại đường xá xa xôi đã lặn lội mà đến.

Liên quan tới những người bạn hoạt động trong Ban Chấp hành Cộng đồng thân quen từ nhiều năm trước, tôi có điện thư mời anh Lê Hiển, thì được anh cho biết ngày hôm sau anh phải về Việt Nam lo đám táng của thân phụ nên rất tiếc không tham dự được.

Về chương trình Văn nghệ giúp vui, kỳ này không có nhạc sĩ tây-ban-cầm Lê Tuyên như lần trước vì anh đang lo trình luận án PhD về âm nhạc nên rất bận và tới 20-8 mới từ VN về lại Sydney. May mà có được Huỳnh Lân (trong nhóm thông ngôn phiên dịch, cũng là cựu sinh viên University of Western Sydney, Macarthur) đến chơi ‘guitar’ phụ họa với Đặng Hữu Hiếu giúp tôi cho ca sĩ Kim Thân, Đăng Lan, và Hồng Thiện (chị của Đăng Lan từ Houston đến) trình diễn, có thêm Trần Hữu Triêm [thông dịch viên toàn thời của Australian Crime Authority (ACC)], phụ ca bè nữa.  Nhớ đến Vi Phát chụp hình cả mấy trăm tấm hình ngày RMS lần trước, tôi bèn điện thoại tìm gặp, nhưng nghe bà xã chàng ta nói… chàng đi tắm suối nước nóng cả tuần lễ, nên có thể không về kịp. May mà có Nhiếp ảnh gia Đạo Huân của Văn Nghệ Tuần Báo thế chỗ tiếp tay giúp dùm.

Một trong những phần quan trọng của cuốn sách là trình bầy hình bìa, tôi đã được Giáo sư Lê Văn Ngọc, một họa sĩ tài tử kiêm nhiếp ảnh gia tiếp tay. Góp ý với anh Ngọc về nội dung cuốn sách có hai bài nặng kí về ngôn ngữ:“Trăng đến rằm trăng tròn”, và “Mùa Xuân trên đỉnh non Cao để từ đó anh quyết định.  Không mấy suy nghĩ anh liền đề nghị:“Trăng Rằm… Trăng Tròn… tỏa sáng trên Đỉnh Núi Cao”. Anh cũng nói thêm… sẽ không trình bầy màu mè, kể cả hình ảnh ‘portrait’ của tôi cho phía trong cánh (flap) hình bìa, cho được đứng đắn, nghiêm túc.  Cũng phải nói thêm là, khi “design” bìa sách, anh có dùng một cái bìa (cover) rời, có 2 cánh (flaps), nhưng vì theo Chủ Nhà in, thì hơi phiền phức, nếu muốn, không chừng phải tốn hơn cả $1000… không bõ. Sáng kiến trình bầy của Nghệ nhân Lê Văn Ngọc lại đã được Giác Trần, Chủ Nhà in ‘Bamboo Printing’, cắm cúi, cặm cụi tô điểm thêm.

Ôi! “Hạnh phúc tôi!” (lời Du Tử Lê, nhạc Vũ Thành An).

Lời đề nghị của tôi cho thêm vào bìa sách là “Ngôn ngữ và Dịch thuật”, thay vì chỉ để “Trăng đến rằm trăng tròn”, sợ có nhiều độc giả nghĩ rằng đó là tựa đề của một cuốn tiểu thuyết—ngoài chủ ý của tác giả. Và vì sách môt phần nói về dịch thuật, nên tôi cũng xin cho thêm câu tiếng Anh: “In the fullness of time”, mà tôi nghĩ là một câu dịch tương đương, nói từ trong lòng người bản ngữ tiếng Anh nói ra.

Vấn đề ai phát biểu trong ngày RMS đã được Ls Quang đề nghị mời anh Lê Văn Ngọc phát biểu một mình. Sau đó hai anh Quang và Ngọc cùng phát biểu theo hình thức ‘interactive’. Anh Quang sẽ hỏi anh Ngọc về ‘artwork’ của quyển sách và sẽ thêm vào các điểm về nội dung của quyển sách. Anh Quang cho rằng nếu để anh phát-biểu một mình thì chắc không còn mấy hấp dẫn vì mọi người đều có thể đọc được phần giới thiệu đã in trong sách.

Luật sư Quang–nhà ngoại giao đa văn, đa ngữ–đã giới thiệu về tác giả và tác phẩm của tôi ra sao? Anh đã sơ lược trình bày nội dung bốn Chương sách: Ngôn ngữ, Dịch Thuật, Du lịch, Giải trí, thế nào?

Xin dành trọn vẹn quyền ưu tiên cho Quí Độc giả được tự do khai phá, tìm mua sách có bán tại những hiệu sách sau đây:

Sydney:

Thúy Nga Music Centre, 28 Greenfield Pde, Bankstown
(02) 9796 7227

Saigon Bookshop, Shop 6/ 47 Park Rd, Cabramatta
(02) 9727 2609

Melbourne:

Khai Trí Books & Music
6 Droop Street,  Footscray, VIC 3011
(03) 9689 8026

Tivi Tuần-San Newspapers
49 Victoria Pde, Collingwood VIC 3066
(03) 9417 1292

Lê Tuấn Bookshop
2 Droop Street, Footscray, VIC 3011
(03) 9689 3133; 9689 6810

Trịnh Nhật tường thuật
Một Sáng Cuối Đông
28.8.2012